معرفی طرح ملی نرمافزارهای آزاد/متنباز
فنّاوری
اطّلاعات پدیدة جدیدی است که باید با زبان
سازگار شود تا مورد پذیرش و استفاده
جامعهای
که در آن ارائه میشود قرار گیرد.
فقدان
یک زبان بومی استاندارد در یک جامعة
اطّلاعات، مانع فرهنگی بزرگی در گسترش و
بهرهگیری
از این فنّاوری در بین مردمی است که با
زبان انگلیسی و یا دیگر زبانهای فراگیر
دنیا آشنایی خوبی ندارند.
در
کشور ما در بسیاری از موارد نرمافزارهایی
که بهطور عمده توسط کاربران و برنامه
نویسان رایانهها مورد استفاده قرار
میگیرد، توسط زبانهای بیگانه با آنها
ارتباط برقرار میشود.
تنها
قشر خاصی از جامعه قابلیت بهرهگیری
مناسب از این فنّاوری را دارند و دستاوردهای
این فنّاوری قابل استفاده برای عموم مردم
نمیباشد.
به
همین جهت به نظر میرسد یکی از مهمترین
وظایف دست اندرکاران فنّاوری اطّلاعات
در کشور ما ارائه استانداردهای لازم برای
زبان فارسی در نرمافزارها و خصوصا
سامانههای عامل است.
با
توجه به نقش با اهمیت سامانه عامل به عنوان
نرمافزار پایه,
بستر
استفاده از رایانه,
واسط
کاربر و سختافزار
-که
خود ابزار اصلی فنّاوری اطّلاعات است-
لزوم
بومیسازی و توسعه زبان فارسی در قالب
یک سامانه عامل ملی برای کشور بدیهی است.
امروزه
علاوه بر مساله بومیسازی، ویژگیهای
امنیتی و اقتصادی عواملی هستند که باید
در یک سامانه عامل به عنوان بستر فنّاوری
اطّلاعات در نظر گرفته شود.
البته
در این راستا استقلال نرمافزاری و عدم
وابستگی کشور به تولیدکنندگان خارجی از
دلایل لزوم توجه به وجود یک سامانه عامل
ملی است.
حال با
توجه به لزوم و اهمیت وجود یک سامانه
عامل ملی، رویکرد به سامانههای عامل
متنباز
از جمله گنو/لینوکس
با توجه به در دسترس بودن کد منبع آن،
امنیت بالاتر، هزینه پایینتر، عدم
وابستگی به شرکت و کشوری خاص و سایر مزایایی
که در فصلهای قبل بیان شد، به عنوان بهترین
گزینه برای رسیدن به یک سامانه عامل آزاد
برای استقلال نرمافزاری
کشور است.
بنابراین
با توجه به اینکه سامانهعامل
ملی باید از لحاظ حقوق مادی و معنوی متعلق
به هیچ کشور یا شرکتی نباشد تا علاوه بر
حفظ استقلال و عزت ملی امنیت لازم را بنا
به نیاز هر سازمان تامین نماید، گنو/لینوکس
به عنوان یک کاندیدای بیرقیب برای نیل
به این هدف برگزیده شده است و طرح ملی
گنو/لینوکس
فارسی، بسترسازی برای رسیدن به این مهم
است. بنابراین
ما نیز جهت در دست گرفتن استقلال و عنان
یکی از مهمترین بسترهای توسعه فنّاوری
اطّلاعات، اهمیت به حفظ امنیت اطّلاعات
به خصوص در مراکز دفاعی _
امنیتی
و تدبیر در خصوص آینده اقتصادی کشور در
زمینه بازار نرمافزار باید یک عزم ملی
را در تهیه یک سامانه عامل بومی در کشور
بکار بندیم.
انجام
پروژة گنو/لینوکس
ملی بر مبنای هسته لینوکس و توسعة کلیه
ابزارهای مورد نیاز به صورت سفارشی در
داخل کشور همانند آنچه در کشورهای دیگر
مانند چین در حال انجام است، نیازمند
سرمایهگذاری بسیار زیاد، زمان طولانی
و از همه مهمتر آمادهسازی یک بستر فرهنگی
برای پذیرش آن است.
با
توجه به اهمیت بحث فرهنگسازی به عنوان
زمینهساز اصلی جهت ایجاد باور لزوم و
امکان بکارگیری یک گنو/لینوکس
ملی، در گام اول ایجاد نسخهای از
گنو/لینوکس
فارسی با رفع مشکلات پایهای زبان فارسی
در توزیعهای شناخته شده گنو/لینوکس
با تاکید بیشتر برای کاربردهای کاربر
نهایی مورد نظر است.
از جنبه
کاربردهای خادم لینوکس از نظر فارسی مشکل
عمدهای وجود ندارد و باید فرهنگسازی
و ظرفیتسازی
نیروی انسانی در این خصوص، مورد توجه
بیشتر قرارگیرد.
از
ویژگیهای کاربردهای گنو/لینوکس
در سمت خادم در مقایسه با سامانههای
عامل دیگر می توان به وجود کلیه خدمات
لازم برای کاربردهای شبکه و اینترنت،
امنیت، پایداری و کارایی بالای آنها به
همراه وجود منابع بین المللی برای رفع اشکال و راهنما نام برد.
نکتهای
که باید به آن توجه شود تفاوت مساله
بومیسازی
در سامانه عامل گنو/لینوکس
و ویندوز است.
در
سامانه عامل ویندوز -
به
دلیل عدم دسترس بودن کد منبع-
امکان
تغییرات پایهای در سامانه عامل تا زمانی
که خود شرکت میکروسافت اقدام به اضافه
نمودن زبان فارسی (آن
هم نه مطابق با استانداردهای داخل کشور)
نکرده
باشد، وجود ندارد.
با
ظهور هر نسخه ویندوز، برنامهنویسان
ایرانی با مشقت فراوان و در نهایت هم به
صورت نامطمئن اقدام به اضافه کردن زبان
فارسی به ویندوز عربی میکردند.
از
این رهگذر تعداد بیشماری ویندوز فارسی
با صفحه کلید، مرتبسازی
و سایر ویژگیهای فارسی متفاوت بوجود آمد
که انتقال برنامههای کاربردی به ویژه
بانکهای اطّلاعاتی را از یک ویندوز به
ویندوز دیگر با مشکل مواجه میکرد.
در
مقابل در گنو/لینوکس
امکانات بینالمللیسازی
برای پشتیبانی از زبان و خطهای مختلف وجود
دارد و کار باید به صورت اساسی برای اضافه
کردن امکانات پایهای زبان فارسی به
نرمافزارهای مختلف در گنو/لینوکس
انجام شود.
قابل
ذکر است که در سامانه عامل گنو/لینوکس
زبان عربی در بسیاری از زمینهها از زبان
فارسی عقبتر است و نسخه کاملی از
گنو/لینوکس
عربی وجود ندارد.
تاریخچه
و اهداف طرح
پیشنهاد
فارسیسازی
گنو/لینوکس
در قالب یک طرح پژوهشی در سال ۷۹
توسط
مرکز تحقیقاتی فنّاوری اطّلاعات و ارتباطات
پیشرفته دانشگاه صنعتی شریف به شورای
عالی انفورماتیک ارائه شد .
فعالیت
اجرایی طرح ملی گنو/لینوکس
فارسی در بهمن ماه سال ۸۱
با
هدف به وجود آوردن بستر یک سامانه عامل
ملی بر مبنای سامانه عامل گنو/لینوکس
در راستای امنیت، استقلال نرمافزاری
کشور، توسعه فنّاوری اطّلاعات و بهرهوری
اقتصادی با تشکیل سه رکن اصلی زیر آغاز
گردید.
-
دولت به عنوان کارفرمای طرح (کارفرمایان طرح) تامین اعتبارات برای مناقصات به جهت انجام زیر پروژه توسط شرکتهای خصوصی را برعهده داشته که با توجه به تغییرات مدیریتی و سیاسی در دولت متفاوت بودهاند. شورای عالی انفورماتیک (بهمن ۸۱ تا تیر ۸۳)، شورای عالی اطلاع رسانی (تیر ۸۳ تا تیر ۸۵)، مرکز تحقیقات مخابرات ایران (تیر ۸۵ تا تیر ۸۶). از تیرماه ۸۶ طرح فاقد هرگونه حمایت رسمی دولتی میباشد و مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشرفته شریف بدون کمک دولت آن را اداره میکند.
-
مرکز تحقیقاتی
فنّاوری اطّلاعات و ارتباطات پیشرفته دانشگاه صنعتی شریف در جایگاه
دانشگاه به عنوان مدیریت، راهبری و نظارت فنی بر طرح
-
شرکتهای انفورماتیکی
فعال در زمینه گنو/لینوکس در جایگاه بخش خصوصی به عنوان مجریان
پروژهها
مدیریت
طرح ملی گنو/لینوکس
فارسی کار خود را با فعالیتهای زیر آغاز
نمود:
-
شناسایی ظرفیتها و
توانمندی کشور در این حوزه
-
تشکیل کارگروه فنی با
هدف بررسی تخصصی موضوعات گنو/لینوکس
-
تشکیل کارگروه راهبری
با هدف سیاستگذاری طرح و نظارت بر فعالیتهای مرکز
با توجه
به بررسیهای کارگروه فنی و تایید کارگروه
راهبری پرکردن خلاء مربوط به زبان فارسی
در سامانه عامل لینوکس به صورت زیربنایی
و بین المللی حداقل نیازمند یک مدت زمان
سه ساله بود و در همین راستا طرح کلان
(Master Plan) در
خرداد ماه ۸۲
ارائه
شد. در
کنار توجه به افزودن قابلیت استفاده از
امکانات فارسی در گنو/لینوکس
و نرمافزارهای وابسته به آن، ترویج
فرهنگی استفاده و توسعه محتویات آموزشی
نیز به عنوان ضرورتی انکار ناپذیر در
دستور کار طرح قرارگرفت.
همچنین
با توجه به گسترش دامنة فعالیتهای طرح و
اقدامات انجام گرفته برای توسعه نرمافزارهای
آزاد/متنباز
در کشور و عدم جامعیت عنوان "فارسیسازی
گنو/لینوکس"
برای
کلیه فعالیتها و طبق پیشنهاد کارگروه فنی
و مصوبه کارگروه راهبری طرح در جلسه مورخ
یازدهم مهرماه ۸۴،
عنوان طرح به "طرح
ملی نرمافزارهای آزاد/متنباز"
تغییر
یافت و مقرر گردید دامنة آن به FOSS.ir
تغییر
یابد.
در کل،
اهداف اصلی این طرح در چند بند خلاصه
میشود:
-
بستر سازی یک سامانه
عامل ملی بر مبنای سامانه عامل گنو/لینوکس
-
رفع مشکلات
پایهای زبان فارسی و پر کردن خلا زبان فارسی در توسعه
بینالمللی سامانه عامل گنو/لینوکس بر اساس چارچوبهای استاندارد.
-
گسترش کاربرد و فرهنگسازی استفاده از FOSS و جلوگیری از انحصار نرمافزارهای اختصاصی
در کشور در راستای جنبش جهانی نرمافزارهای آزاد/متنباز (در هر دو سمت خادم و کاربر نهایی)
-
ایجاد یک جایگزین
برای انتخاب سامانه عامل به عنوان بستر فنّاوری اطّلاعات کشور و سایر
نرمافزارهای پرکاربرد در صورت برخورد با عواملی چون اجرای قانون
بینالمللی کپی رایت در ایران و اعمال تحریمهای
بینالمللی توسط شرکتهای آمریکایی همچون میکروسافت.
-
بین المللی سازی
خروجی کلیه پروژهها با هدف نهادینه کردن زبان فارسی در
نرمافزارهای پرکاربرد آزاد/متنباز
خصوصیات
سامانه عامل ملی و شاخصهای انتخاب
گنو/لینوکس
به عنوان بستر
در هر
رایانه، حداقل یک سامانه عامل وجود دارد
بدین معنی که سامانه عامل مهمترین برنامه
نصب شده در رایانه است که فعالیتهای اصلی
را از نظر نرمافزاری بر عهده دارد.
به
یک تعبیر ساده میتوان گفت سامانه عامل
نقش "روح"
را
در پیکر سخت افزار و شبکه ایفا میکند و
تصمیم درخصوص انتخاب سامانه عامل کلیه
ابعاد فنی رایانه و فنّاوری اطّلاعات را
تحت الشعاع قرار میدهد.
به
عبارتی خشت اول و زیربنای توسعه فنی و
نرمافزاری فنّاوری اطّلاعات توسط
سامانه عامل پایهگذاری میشود.
از
این رو داشتن سامانه عامل ملی ضرورتی
اجتناب ناپذیر است.
این
موضوع از دو دیدگاه زیر قابل بررسی است.
-
سامانه عامل ملی باید
از لحاظ حقوق معنوی و اقتصادی متعلق به هیچ کشور یا شرکتی نباشد تا علاوه
بر حفظ استقلال و عزت ملی قابل دخل و تصرف باشد.
-
سامانه عامل، زیر
ساخت توسعه واقعی فنّاوریهای ارتباطی و اطّلاعاتی است، لذا
سامانه عامل ملی باید تواناییهای ویژهای در پیادهسازی
زیرساختف شبکههای ارتباطی داشته باشد.
-
سامانه عامل ملی،
باید قابلیت تامین امنیت، بنا به نیاز استفاده کننده را، داشته باشد.
-
سامانه عامل ملی باید
زبان بومی را به خوبی پشتیبانی نموده و در عین حال استاندارد باشد این
بومیسازی رشد استفاده از فنّاوریهای اطّلاعاتی در بین
افراد جامعه را به همراه دارد.
-
یک سامانه عامل ملی
باید برای استفاده کنندهاش پشتیبانی و خدمات پس از عرضه کافی
داشته باشد.
-
در سامانه عامل
ایدهآل ملی، نکاتی مانند کاربرپسند بودن، شباهت محیطی با
سامانههای عامل رایج، عملکرد مناسب، سازگاری با
نرمافزارهای موجود و پشتیبانی از اسناد الکترونیکی رایج لحاظ
شده باشد.
-
تحریم آمریکا علیه
ایران و عدم پشتیبانی طرف شرکت اصلی نرمافزار اختصاصی به علت
تحریم
-
کم توجهی شرکتهای
بزرگ مانند میکروسافت به بومیسازی اصولی و رعایت استانداردهای ایران برای زبان و
خط فارسی
-
احتمال قرار گرفتن
ایران در بنبست به علت تغییرات شرایط جهانی
-
پیوستن ایران به
سازمان تجارت جهانی (WTO) و اهمیت یافتن حق تألیف و تکثیر که توجیه اقتصادی
لینوکس را به دنبال دارد.
با در نظر
گرفتن روند رو به رشد فنّاوری اطّلاعات
در کشور ما تعداد ۴/۵
میلیون
کاربر رایانه در سال ۲۰۰۳
(یعنی
۲سال
قبل) که
همگی نیاز به سامانهعامل
و یا برنامههای
دفتری دارند و با پیشبینی
۳۰
میلیون
نسخه سامانهعامل در انتهای دهة جاری در
کشورمان به نظر شما در آینده نزدیک و در
صورت پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی
چقدر سرمایه از کشور خارج خواهد شد؟ با
فرض هزینه میانگین هر نسخه سامانهعامل
به همراه نرمافزارهای جانبی،
۵۰۰ دلار
در سال، مبلغ ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰
دلار،
معادل ۱۳۵ هزار
میلیارد ریال در سطح ملی باید برای یکسال
پرداخت نمود!
و این
فقط هزینه کاربران می باشد.
در
سمت خادم این رقم جدای از مسائل راهبردی
و امنیتی بسیار بالاتر میباشد.
-
مزیت
متنباز بودن و بهخصوص مجوز GPL و رعایت حقوق معنوی تولید کننده با حفظ آزادی کاربران
-
کاهش
هزینهها و افزایش امنیت به دلیل خصوصیات نرمافزارهای
متنباز (حمایت جهانی برنامهنویسان،
دانشگاهها و... بهعلت آزاد بودن منبع)
-
اشکالزدایی
و کاهش خطاهای فنی به واسطه بررسیهای مداوم کد منبع
-
کیفیت بالا و هزینه
کم برای اصلاح کد، بومیسازی سامانهعامل.
-
بسیاری امکانات و
خدمات پشتیبانی تدریجی سامانههای عامل اختصاصی مستلزم پرداخت
هزینه از سوی کاربر است.
-
وجود مستندات متنوع و
رایگان.
-
ابزارهای
برنامهنویسی قوی و رایگان.
| 
برگشت به بالای صفحه
